Daar waar je met mensen werkt, ongeacht je beroep, is verbinding de basis. In het onderwijs zien we onze taak vaak als het overbrengen van kennis en vaardigheden. Maar het is juist de verbinding tussen jou en je leerlingen die de weg vrijmaakt om dat mogelijk te maken.
Elke dag geef je alles voor je leerlingen. Alles, zodat zij een mooie toekomst kunnen opbouwen. Maar is dit echt belangeloos? Kunnen interacties tussen mensen ooit volledig belangeloos zijn? Waar je geeft, wordt ook altijd iets ontvangen. De vraag is alleen: Wat hoop jij daar – bewust of onbewust – uit te halen?
Jouw lens bepaalt jouw interacties
Hoe jij de wereld bekijkt, wordt grotendeels gevormd in je jeugd. De ervaringen en overtuigingen die je toen hebt opgedaan, vormen de lens waarmee je nu naar jezelf, anderen en je werk kijkt. Dit geldt ook in de klas. Zonder het te beseffen, sluit je onbewust “contracten” met je leerlingen – afspraken over wat jij geeft en wat je van hen verwacht.
Een mogelijk onbewust contract in het onderwijs is bijvoorbeeld de zoektocht naar erkenning. Stel, je wilt dat jouw inzet en passie worden erkend door je leerlingen. Het contract dat je dan sluit, luidt: Ik geef jou mooie lessen, en jij geeft mij erkenning. Maar wat gebeurt er als jouw leerlingen niet aan die verwachting voldoen?
Wanneer verwachtingen het leerproces beïnvloeden
Als een leerling niet meedoet, slechte resultaten behaalt of zelfs storend gedrag vertoont, voelt dat vaak als een persoonlijke aanval. Het raakt aan jouw gevoel van waarde. Dit kan ertoe leiden dat je nóg harder werkt om die erkenning te krijgen of dat je frustratie uitstraalt richting de leerling. Maar hun gedrag gaat niet over jou – het weerspiegelt een behoefte die zij op dat moment hebben.
De uitdaging is dat je die behoefte vaak niet kunt zien, omdat jouw lens gericht is op het zoeken naar erkenning en het vermijden van afwijzing. Dit maakt het moeilijker om te reageren op wat een leerling écht nodig heeft. Door je lens aan te passen, kun je de situatie anders interpreteren en meer ruimte creëren voor wat jouw leerlingen nodig hebben.
De valkuil van externe bevestiging
Het probleem van erkenning zoeken buiten jezelf, is dat het nooit genoeg is. Waar een glimlach van een leerling je in het begin voldoening gaf, verlang je na verloop van tijd naar meer: perfecte lessen, betrokken leerlingen, uitstekende resultaten. Dat leidt tot een constante druk om harder te werken, terwijl het gevoel van voldoening uitblijft. Uiteindelijk voelt je werk zwaar en uitputtend.
Hier is het belangrijk om te erkennen dat het zoeken naar verbinding en erkenning heel menselijk is. Het is geen zwakte, maar iets dat we allemaal ervaren. De uitdaging is om te voorkomen dat deze behoefte onbewust de dynamiek in de klas bepaalt. Wanneer je bewust met deze behoefte omgaat, kun je hem vanuit jezelf vervullen in plaats van hem bij je leerlingen te zoeken.
Wat doe je als het persoonlijk voelt?
Stel, een leerling let niet op tijdens jouw zorgvuldig voorbereide les. Je voelt frustratie opkomen. Waarom? Misschien omdat je het gedrag interpreteert als een gebrek aan waardering voor jouw inspanningen. Maar wat als dat gedrag helemaal niet over jou gaat? Wat als die leerling simpelweg moeite heeft met concentreren of iets anders aan zijn hoofd heeft?
Door je bewust te worden van je eigen lens – in dit geval de verwachting van waardering – kun je anders naar de situatie kijken. Het gaat niet om jou, maar om wat die leerling nodig heeft in dat moment. Doordat er ruimte ontstaat, wordt het mogelijk voor jou om de leerling te geven wat hij of zij nodig heeft in het moment.
Bewustwording: De sleutel tot verandering
De eerste stap naar verandering is bewustwording. Vraag jezelf eens af: Welke claim leg ik onbewust op mijn leerlingen? Misschien zoek je erkenning, wil je jouw eigen negatieve onderwijservaringen goedmaken, wil je graag voor anderen zorgen, of verlang je dat mensen altijd naar je luisteren. Wat het ook is, door je hiervan bewust te worden, kun je actief kiezen hoe je reageert. Je ontdekt dat je waarde niet afhankelijk is van anderen, maar van binnenuit komt.
Daarnaast heeft jouw verandering in perspectief niet alleen effect op jezelf, maar ook op je leerlingen. Wanneer jij je eigen verwachtingen loslaat en meer vanuit verbinding handelt, ontstaat er ruimte voor een positievere dynamiek in de klas. Je leerlingen voelen zich meer gezien en gehoord, en jij kunt beter inspelen op hun behoeften.
Reflectie
Benieuwd welke claim jij onbewust legt op je leerlingen? Probeer dit eens:
- Denk aan een situatie waarin je je gefrustreerd voelde in de klas.
- Vraag jezelf af: Wat verwachtte ik in dat moment van mijn leerlingen? En waar komt die verwachting vandaan?
- Onderzoek hoe die verwachting jouw reactie heeft beïnvloed en bedenk wat je de volgende keer anders zou kunnen doen.
Wanneer je je lens aanpast, verandert niet alleen jouw perspectief, maar ook de dynamiek in je klas. Je creëert ruimte voor echte verbinding en ondersteuning van het leerproces van je leerlingen – zonder dat jouw onbewuste verwachtingen in de weg staan. Zo wordt het niet alleen leuker voor je leerlingen, maar ook voor jou.