Jij bent de docent, jij staat voor de klas. Natuurlijk weet je waar je les in geeft… toch? Maar weet je ook echt wat je overbrengt op je leerlingen? Om als docent het verschil te maken, is het cruciaal om bewuste keuzes te maken in je curriculum en in de klassensituatie. Dit vereist dat je weet waar je voor staat, wie je bent en wat jouw leerlingen nodig hebben. Alleen dan kun je keuzes maken die bij jou passen én aansluiten bij de ontwikkeling van je leerlingen.
De basis voor dit bewuste handelen ligt in zowel het zichtbare als het onzichtbare curriculum. Het zichtbare curriculum, zoals leerdoelen en methodes, krijgt vaak veel aandacht. Maar in deze blog wil ik het hebben over het onzichtbare curriculum – datgene wat je overdraagt zonder dat het expliciet op papier staat.
Wat is het onzichtbare curriculum?
Misschien ken je het gezegde: “Kinderen doen niet wat je zegt, maar wat je doet.” Dit is precies de essentie van het onzichtbare curriculum. Leerlingen observeren hun docenten niet alleen om kennis op te doen, maar ook om te leren hoe je als volwassene door het leven gaat. Dit leerproces wordt beïnvloed door jouw overtuigingen, mindset en gedrag. Deze aspecten spelen niet alleen in een leraar-leerlingrelatie, maar ook in andere situaties, zoals tussen collega’s of in een leidinggevende rol. Je zou zelfs kunnen zeggen dat we allemaal voortdurend leren van de mensen om ons heen.
Kennis is pas echt waardevol wanneer je weet hoe je deze moet toepassen. Je leert niet alleen door te doen, maar ook door te observeren hoe anderen iets doen. Zonder dat je het doorhebt, geef je continu les door simpelweg jezelf te zijn. Omdat dit leerproces vaak onzichtbaar blijft, noem ik het het onzichtbare curriculum.
Waarom gebeurt dit? Dit komt deels door de manier waarop we onze leerlingen onderwijzen. Ons schoolsysteem leert hen vaak dat er slechts één juiste manier is om een probleem op te lossen en beoordeelt leerlingen op het eindresultaat. Dit beperkt hun creatief denken en zorgt ervoor dat ze minder out-of-the-box durven te denken. Als docenten is het onze taak om deze natuurlijke creativiteit van onze leerlingen niet af te remmen, maar juist te stimuleren.
Het onzichtbare curriculum is je primaire curriculum
Hoewel de leerdoelen in het zichtbare curriculum bijdragen aan de ontwikkeling van je leerlingen, maak je misschien wel de meeste impact door simpelweg te zijn wie je bent. Leerlingen leren niet alleen de vakinhoud van je, maar nemen ook waar hoe jij in het leven staat, hoe je over jezelf denkt en wat je gelooft dat jouw potentieel en dat van je leerlingen is. Hoe jonger de leerling, hoe groter jouw invloed op de lens waarmee ze naar de wereld kijken. Je overtuigingen bepalen hoe je denkt, en je denken bepaalt je gedrag – wat op zijn beurt invloed heeft op de reacties van anderen. Eigenlijk is het onzichtbare curriculum jouw primaire curriculum, terwijl het zichtbare curriculum het secundaire programma is.
Het onzichtbare curriculum heeft een directe impact op hoe een leerling over zichzelf denkt en wat hij of zij gelooft dat mogelijk is.
Hoe ziet het onzichtbare curriculum eruit?
Laten we eens kijken naar enkele voorbeelden van hoe jouw houding en mindset doorwerken in het onzichtbare curriculum:
- Een perfectionistische docent: Misschien ben jij iemand die alles perfect wil doen. Je zorgt ervoor dat elke les tot in de puntjes voorbereid is, en je laat niets aan het toeval over. Hoewel dit misschien de droom van elke leerling lijkt, wat leer je hen echt? Door zelf geen fouten te willen maken, breng je onbewust over dat er ook voor de leerling geen ruimte is voor fouten. Deze boodschap sijpelt door in alles wat je doet en zegt.
- Een docent met een positieve mindset: Een andere docent gelooft dat inzet en doorzettingsvermogen de sleutel zijn tot succes en dat fouten maken nodig is om te groeien. Deze houding straalt uit dat leren leuk is en dat het proces belangrijker is dan het resultaat. Een leerling in deze klas zou kunnen oppikken dat doorzetten loont en dat leren een open en experimenteel proces mag zijn.
- De impact van je mindset en overtuigingen: Ook jouw eigen mindset doet ertoe. Heb je een fixed mindset? Dan geef je dat wellicht onbewust door aan je leerlingen. Maar het gaat nog subtieler: hoe denk je over je leerlingen? Wie heeft er volgens jou potentie en wie niet? Je overtuigingen over een leerling sturen je gedrag richting hen. Als jij gelooft dat een leerling grootse prestaties kan leveren, krijgt die leerling wellicht onbewust andere opdrachten, vragen en feedback. Zo wordt wat jij denkt over een leerling werkelijkheid.
Conclusie
We besteden vaak veel aandacht aan leerdoelen en werkvormen, en terecht. Maar soms vergeten we dat we als persoon nog meer impact maken dan we ons realiseren. Het is niet alleen de stof die je overbrengt, maar ook de manier waarop jij voor de klas staat.
Deze blog is geen waarschuwing, maar een uitnodiging om bewust te worden van wat je meebrengt voor de klas. Bewustwording is de eerste stap om het onzichtbare curriculum in jouw voordeel te gebruiken en een positieve impact te hebben op de toekomst van je leerlingen.